TESTU IRUZKINA (2)

20. TESTUA. ESTATUAREN LEGE ORGANIKOA (1967-01-11)

Orain arte promulgatutako legeek erakunde antolamenduek eskatzen dituzten gai gehienak hartzen dituzte.(…). Iritsi da estatu nazionala erakundetzea amaitzeko une egokia (…). Horren kariaz, (…), honako hau xedatzen dut:
1. art. I. Espainiar estatua, erresuma gisa eratutakoa, erkidego nazionalaren erakunde gorena da.
2. art. I. Subiranotasun nazionala bakarra eta zatiezina da eta ezin da ez ordezkatu ez laga.
II. Espainiar estatuaren erakunde sistema botere batasunaren eta funtzio koordinazioaren printzipioetan oinarritzen da.
3. art. Honako hauek dira estatuaren oinarrizko xedeak: Espainiako gizonen arteko eta lurren arteko batasunaren defentsa; nazioaren osotasuna, independentzia eta segurtasuna mantentzea (…). Hori guztia Mugimendu Nazionalaren Printzipioen inspirazioarekin eta haiekiko leialtasun zorrotzenarekin (…), bere izaeraz, iraunkorrak eta aldaezinak direnak.
6. art. Estatuburua da nazioaren ordezkari gorena; berak erabiltzen du botere politiko eta administratibo gorena; Mugimenduaren Buruzagitza Nazionala du eta Mugimenduaren eta Erresumako gainerako funtsezko legeen printzipioak zehaztasunez betetzen direla zaintzen du (…); legeak promulgatu eta berresten ditu (…); lehor, itsaso eta aireko armaden gaineko aginte gorena du; (…); bere izenean administratzen da justizia; grazia eskubidea erabiltzen du; enpleguak, kargu publikoak eta ohoreak ematen ditu, legeek xedatutakoaren arabera; ordezkari diplomatikoak kreditatu eta hartzen ditu eta Erresumako Funtsezko Legeen arabera dagozkion ekintza guztiak egiten ditu (…)
14. art. I. Gobernuburuak espainiarra izan behar du eta estatuburuak izendatuko du Erresumako Kontseiluak proposatutako hirukotetik hautatuta.
Boletín Oficial del Estado, 1967-01-11.

1.    IDENTIFIKATU: Testua 1967ko urtarrilaren 11n idatzi zuen Francok. Estatuko buletin ofizialean argitaratu zen eta izaera juridikoa eman zitzaion, legeak adierazteko balio baitzuen. Idazleak ekintzen garaia bizi du, beraz, lehen mailako testua dela esan dezakegu. Bestalde, espainiar herri osoari zuzentzen zaio, hari baitagozkio hemen xedaturiko guztiak.

2.    IDEIA NAGUSIAK: Testuaren ildo nagusiena Espainiar estatuaren konfigurazioa da, Francoren diktadura bitartean.

–    Estatua, erresuma bezala ikusten da. Buruzagiei buruz, Franco da estatuburua eta berak ditu botere guztiak.
. Legeak ezartzea
. Armada kontrolatzea…
–    Gobernuburua den persona bat izan dezake estatuburuak ondoan, berak izendatutakoa.
–    Nazioa era oso batean gobernatuko du estatuburuak, eta nazio horren zatiezintasuna bermatuko da. Halaber, Mugimendu Nazionalaren ildoari jarraituz gobernatuko da herrialdea.
–    Buruzagia hau guztia betearazteaz arduratuko da.

3.    INGURUABAR HISTORIKOA
Testu hau Francoren diktadura bitartean idatzi zen. Diktadura hau, Espainian garatu zen 1939tik 1975era arte. 1939an, Gerra Zibilaren amaiera etorri zen. Nolabait, momento hartara arte, urte batzuetatik hara borrokan egondako bi ideologietan batek (fascismo-frankistak) irabazten du eta boterea indarrez eskuratu.
Aldi honetan zehar, Francoren nahia beteko da, eta Mugimendu Nazionalaren eskakizunak betetzen saiatuko dira. Hasieran, jendeak gose asko pasa izan zuen eta miseriaz aparte, herrialdea nazioartetik bereizita gelditu behar izan zen herrialdeek ez baitzuten bere izaera diktatoriala onartzen. Gutxinaka, eta komunistekin AEBk zuen borrokaren esku, Espainia nazioartean sartzen hasi zen. Hala ere, oposizio mugimendu asko egon ziren diktaduraren aurka, eta haren zapalkuntza eta zentralismoak mugimendu nacionalista periferikoak eta jendearen hserre eta geroz eta mobilizazio gehiago eragin zituen.
Nahiko garai gatazkatsuan ere, erregimenak ez zuen lege finkorik. Diktadoreak, deretu bidez, lege mordoa atera zuen, baina lege modernoago bat behar zen, eta gainera, erregimenari demokratizazio prozesu kutsu bat eman behar zitzaion. Kontestu honetan sortu zen Lege Organikoa. Ikusi bezala, erregimenaren izaera oinarrizkoena ageri da bertan.
Garai onetan, kanpo inbertsioak hasten dira Espainian sartzen, eta nazioartearen ikuspuntuan, Francoren armetako bat da lege hau, erregimena nazioartean onetsia izan dadin.
Erresumaren kontua aipatzeak berebiziko garrantzia du diktadorearen ondorengotza zehaztean. Oso argi uzten du Francok, berak hain ondo ezagutzen duen Joan Karlos borboikoa izango dela bere ondorengoa, eta harengan uste osoa du erregimena mantentzeko.
Hala ere, jendearen haserrea geroz eta nabariagoa izango da, eta hemendik aurrera, erregimenaren azken urte, eta gatazkatsuenak hasiko dira, ideología desberdineko jendearen arteko liskar mordoarekin, baina amaieran, diktadorea hilda, erregimen aldaketa baketsu batekin.

4. IRUZKIN PERTSONALA

Testuaren garrantzia historiari begira zenbait gauzetan nabari daiteke. Alde batetik, estatuaren forma berresten zuen testua da. Frankismoaren izaera finkatzeko ardura islatzen duen testua, izan ere. Demokrazia kutsua erakusteko nahia ikusten da testuan, hala ere, jendearentzat ez zen nahikoa izan, eta horregatik testuaren sede hori ez zen guztiz bete.
Bestalde, franquismo garaian zegoen centralismo kutsu sendoa ikusten da. Gerora, demokraziarako trantsizioa hasten denean, eskualdeek independentzia, edo behintzat autonomía eskaerak egin zituzten, eta gobernu berriak onartu behar izan zituen, Espainia autonomien estatu bihurtuz. Gaia nahiko zaila izan da XX.mendean eta baita gaur egun ere, interés desberdin anitz zeudelako. Garbi ikusten da hala ere, Francoren ideietako puntu hau ez dela bete etorkizunean.
Erresumaren kontua zela eta, Francoren ondorengoak nolako erregimena izango zuen hautatu zuen diktadoreak. Hala ere, Joan Karlosengan utzi zituen bere uste guztiak estatu era mantentzekoak. Gerora, eta testuan esaten denaren influentzia ikusiz, argi ikusi zen erregeak ez zuela nahi izan Francoren ideologia mantenduz, eta jendearen eta nazioartearen eskakizunei jaramon eginez, erregimena aldi justuan aldatu zuela. Ezin izan zen halako diktadura mantendu, eta gizartea benetan hazteko eta munduan integratzeko sistema hasi zen abian, demokrazia.
Estatuburuaren itxura aldatu da, eta orain, erregea eta gobernuko presidentea daude. Erregearen boterea ikaragarri murriztu da (ez da Franco bezalako indartsu mantendu botere aldetik) eta gobernuburuak betetzen ditu kargu nagusiak. Bestalde, justizia, erakunde bereizi batzuek betearazten dute sistema judiziala osatuz.

Anuncios

TESTU IRUZKINA (1)

19. TESTUA: EUROPAKO MUGIMENDUAREN KONGRESUAK 118 ORDEZKARI ESPAINIARREN PROPOSAMENEZ MUNICHEN HARTUTAKO ERABAKIA (1962-06-07/08)
Europar Mugimenduaren Kongresuak, Munichen 1962ko ekainaren 7an eta 8an bilduta, iritzi dio edozein herrialdek Europan sartu nahi badu, izan atxikita edo izan elkartze bidez, herrialde horrek erakunde demokratikoak izan beharko dituela; horrek, Espainiaren kasuan, Gizakiaren Eskubideei buruzko Europar Konbentzioaren eta Europako Gizarte Gutunaren arabera, hau esan nahi du:
1. Benetan ordezkaritza bidezkoak eta demokratikoak diren erakundeak eratzea, eta erakunde horiek bermatzea gobernua herritarren onespenean oinarritzen dela.
2. Pertsonen eskubide guztiak egiazki bermatzea; bereziki, norberaren askatasunari eta adierazpen-askatasunari buruzkoak, gobernuaren zentsurarik gabe.
3. Erkidego naturalen izaera berezia aitortzea.
4. Oinarri demokratikoen gainean, askatasun sindikalak baliatzea, eta langileek beren oinarrizko eskubideen defentsa egitea; besteak beste, greba-eskubidearen bidez.
5. Iritzi-korronteak eta alderdi politikoak antolatzeko aukera izatea, oposizioaren eskubideak aitortuta.
Kongresuak itxaropen sendoa du aurreko oinarri horien araberako eboluzioak aukera emango duela Espainia Europan sartzeko, haren funtsezko osagaia baita; eta adierazgarritzat dauka Kongresuan partaide izan diren espainiar ordezkari guztiek adierazi izana seguru daudela espainiar ordezkari gehienek nahi dutela eboluzio hori zuhurtzia politikoaren arauen arabera egitea, egoerak aukera ematen duen bezainbesteko azkartasunarekin, denen zintzotasunarekin eta eboluzio-prozesuaren aurretik, prozesuan bertan nahiz prozesuaren ondoren bortxakeria aktibo nahiz pasiboari uko egiteko konpromisoarekin‖.
Munich (Alemaniako Errepublika Federala), 1962ko ekainaren 8a.

1.- IDENTIFIKATU
Komentatzeko aukeratutako testua 1962ko ekainaren 8an idatzi zen Munichen (garai hartan Alemaniako Errepublika Federalaren parte osatzen zuena). Bere egileak, Europako Mugimenduaren kongresuko partaideak izan ziren, eta haien artean, honako testua idazteko horrenbesteko garrantzia izan zuten 118 ordezkari espainolak egon ziren. Manifestu baten antzekoa da, nolabaiteko erabaki administrativo edo ideologikoak ematen ditu, eta horiek aurrera eramatean, estatuaren lege oinarrietan aurkeztuko lirateke. Testuaren egileek bertan bizi dute idatzitakoak jorratzen duen garaia, eta hortaz, lehen mailako testu bat dela esan genezake. Espainiar herri osoari zuzentzen zaio, baina konkretuki momentuan gobernuan dagoen mugimenduari, hura aldatzeko saiakera baita.

2.- IDEIA NAGUSIAK
Testuaren muina eskaera nagusi batean oinarritzen da, Espainia prozesu demokratikoan sartzeko eskaera, horren bidez, Europako erakundeetan sartuko bada.
Erakunde demokratikoez aparte, beste eskakizun batzuk bete beharko ditu ere:
– Alderdi politiko desberdinen onarpena, eta adostasunezko gobernua
– Pertsonen eskubide pertsonalak eta langileen eskubide pertsonalak bermatzea
– Eskualde periferikoen izaera onartzea
Hau guztia, azkartasunez baina era eraginkorrean egiteko nahia erakutsi zuten.

3.- INGURUABAR HISTORIKOA
Testua frankismo garaian idatzi zen. 1939an, gerra zibilaren ostean eta mugimendu nazionalaren garaipenaren ondoren martxan jarri zen diktadurazko estatu berria. Fraco diktadoreak botere guztiak hartu zituen bere gain eta bere ideología ultrakatoliko eta militar oinarrizkoa inposatu zuen, errepublika garaian sortutako alderdi berrien eta konstituzio eta erreforma guztien lana deuseztuz.
Oso urte latzak  izan ziren erregimeneko lehenengoak eta jendea miseria gorrian bizi zen. Erregimenaren aldekoek zerbait atera ahal izan zuten, baina mordoa hil zituzten edo jazarri errepublika garaian eta gerran mugimenduaren aurka agertu izanagatik.
Bere izaera diktatoriala zela eta, Espainia nazioarteari begira isolaturik geratu zen eta ekonomikoki autarkia mantenduezin batean murgildu zen. Baina egoera honek ezin zezakeen asko iraun, eta komunisten aurkako ideien ildotik, AEB-k influentzi handia ezarri zuen Espainia bereganatu eta Gerra Hotzean bere aldean izateko. Horrela, Espainia nazioartean finkatzen hasi zen, asko kostata hala ere, herri askok demokraziak baino ez zituztelako onartzen.
Erregimenak bere jarraitzaileak izan zituen eta bere ideia erradikalez konbentzituta zegoen jende asko agertu zen, ordena berrezartzeko eta katolizismoa eta kontserbadorismo zentralista mantentzeko gogoak erakutsi zituzten sutsuki.  Hala ere, nazioarteko beste egoerak ikusita, eta jazarpen eta zapalkuntza ikaragarrien kariaz, herrialde barrua oposizio mugimendu bortitzak hasi ziren garatzen, eta horien ondorioz, erregimena asko ahuldu zen, batez ere, azken urteetan. Jendeak zilegi eta era indartzuan borrokatu zuen, eta azkenean, diktadorea hilda, Joan Karlos borboiko erregearen oniritziz, Espainiaren aldaketa lortu zuten, demokraziaranzko trantsizio prozesuan murgilduz erabat.
Konkretuki, testu hau, horrelako oposizio mugimenduen bilera baten emaitza da. Hasieran eta diktadura erdiko urteetan, oposizio gehiena erbestean garatu zen eta nazioarteko laguntza asko jaso zituzten, beste herrialdeetan babesteko. Bilera hau, konkretuki, Munichen egin zen eta alderdi sozialistek eta monarkiazaleek hartu zuten parte, batez ere. Bileran, argi eta garbi erakutsi zen, garaiko oposizioaren nahia (bakoitzak gero bere erara defendatu zuena, batzuk indarkeriaz, besteak aldarrikapenez), erregimena deuseztu eta demokrazia ezartzea, behingoz herria behar bezala, eta herriarekiko kontsiderazio eta errespetu handiagoko giroan garatu zedin, mundo modernuarekin ahokatuz.

4.- IRUZKINA
Testuaren garrantzia zenbait puntu desberdinetan nabaritzen da.
Alde batetik, Francoren erregimenaren amaiera esplizituki eskatzen duen manifestu baten antzekoa da. Horrelako adierazpenak ez ziren ohikoak garai hartan, errepresioa latzaren mehatxupean. Gainera, nazioartearen nahia ere islatzen du, Espainia demokraziara joateko nahia.
Testua idatzi zenetik, erregimena aldatu artean, 13 urte pasa ziren. Nahiz eta denbora asko izan, honelako ekimenek oposizioako beste mugimendu batzuk egingo zituzten elkartean akziora animatu zituzten eta hórrela kate baten antzera, gero eta indartsuagoak izan ziren ausardiaz egindako mugimenduak.
Hemen eskatzen dena, gainera, estatu berria konfiguratzen denean kontuan hartzen da. Alderdiak onesten dira eta herritarren araberako gobernuak eratzen saiatzen dira. Jendearen partaidetza demokratikoaren bidez, lortzen da nolabaiteko konsensu bidez, kideak aukeratzea estatua gobernatzeko.
Bestalde, autonomía estatutuen bidez bermatzen da eskualde partikular bakoitzaren nortasuna, eta autonomien estatutua sortzen da, alderdi historikoen ezaugarriak goraipatuz, betiere Espainiaren batasunaren barnean.
Gainera, askatasuna eta beste oinarrizko eskubideen bermea garatzen da demokrazia garaian. Oso garrantzitsu da hau guztia gizarteak era osasuntzuan egin dezan aurrera.
Honelako testuak eta beste mugimendu askok, beraz, demokraziaranzko bidea ekarri zuten Franco hil zenean, eta bere ondorengoen ekintzaren ondorioz.