FRANKISMOA EUSKAL HERRIAN

AURREKARIAK:

1936. urtean, Jose Antonio Agirrek, Eusko Jaurlaritza osatu eta izan den lehen Lehendakari bilakatu zen.

Urte honen inguruan, hainbat gertakari garrantzitsu izan ziren, hain zuzen ere, Gerra Zibilaren eztanda eta horrekin batera ere, Gernikako bonbardaketa, euskal gizartearen askatasunaren sinboloa zuena.

Handik gutxira, 1939. urtean, Frankisten garaipenarekin Gerran, Euskal estatuaren amaiera izan zen eta 40 urte inguru iraungo zituen diktadura jasan izan behar zuen. Gainera, neurri zorrotzak hartu zituzten Euskal Herriarekin, herri traidoretzat hartu zituztelako eta haien askatasunak mugatu zituzten.

Arazo hauen ondorioz, ETA izeneko talde armatua sortu zen, errepresioari eta diktadurari aurre egiteko eta hauek indarkeria erabili zuten beren helburu politikoak lortzeko.

EKONOMIA

Gerra bukatu eta gero, Euskal Herriko fabrikak berrantolatu eta lanari berriz ere hasiera eman zioten. Lehenago jasandako urte txarrak alde batera utzita, berriz ere berreskurapen ekonomiko batean sartu zen Euskal Herria.

Hazkunde ekonomiko honen arrazoiak, industria, siderometalurgia, meatzategiak ziren batik bat eta Euskal Herrian sektore hauek oso garaturik zeuden. Momentu on hau ez zuen betirako iraun, 2. Mundu Gerraren bukaerarekin, Espainiak jasandako isolamenduarekin, lehengai eta erregaiak lortzeko ahalbideak mugatu zirelako. 1955 urtera arte ez zen gerra aurreko produkzio mailara itzuli.

1959. urtetik aurrera, egondako egonkortze planen bidez, EAE, hazkunde iraunkor batean sartu zen, 1973. urtera arte iraun zuena.

Lehenik eta behin, euskal industriak lan esku ugari lortu zituen etorle kopuruen arabera, neurri batean. Industria kimiko garrantzitsua sortu zen, batez ere Bizkaian finkaturik. Metalurgia garatzen jarraitu egin zuen eta honek hegemonia lortu zuen Arabako industriarekin.

Pixkanaka-pixkanaka, bere teknologi propioaren gabezia eta atzerriko menpekotasuna izan zen. Nahiz eta hazkunde ikaragarria egon, oso desorekatu izan eta horrek energia kontsumo handia, ingurunearen kutsadura, hirugarren sektorearen ahulezia…ekarri zituen.

Elementu guzti hauek, azeleratu egin zuen Frankismoaren amaieran gertatutako krisia eta horrela, birmoldaketa gogor bati ekin behar izan zitzaion.

POLITIKA:

1937an, Euskal herria, tropa frankisten menpean erori zen. Lehenago onarturiko Autonomia Estatuak desegin zituzten eta errepresio gogor bat inposatu zuten altxatutakoengan eta euskal kulturarekin lotuta zegoen edozerekin.

Atzerrira joatea lortu ez zuten abertzale edo komunistak kartzelaratuak eta heriotzara zigortuak izan ziren. Gainera, Euskal Herriarekin erlazionaturik zegoen edozein gauza debekatu zen, bai euskaraz hitz egitea, ohizko ekitaldietan parte hartzea eta antzekoak.

Herri traidoretzat hartu zuten eta horregatik Frankistek beren errepresioa ezarri zieten. Oso urte zailak izan ziren EAErentzat.

40 hamarkadan, bizi baldintza txarreko urteak izan ziren eta poliziaren errepresioa jasan behar izan zuten kexak aldarrikatzen zituztenak. Horregatik, herritarrek ez zuten iritzi aukerarik.

Horrek, hainbat gatazka ekarri zituen. Hain zuzen ere, 1947an, Frankismoaren aurka zeuden hainbat talde bildu ziren errepublikaren aldarrikapena ekarri zuena eta honetan milaka langile bildu ziren.

Greba geroz eta gehiago hedatu zen eta hainbat langile zigortuak izan ziren. Horrexegatik, Madrileko gobernuarekin negoziatu zen, zigor horiek kentzeko, grebaren amaieraren truke.

1952. urtean, Frankoren diktaduran, EKIN izeneko taldea sortu zen Bilbon eta hiru urte geroago, EGIrekin elkartu zen. 1959an, EAJrekin zituen lotura guztiak hautsi zituen eta Euskadi Ta Askatasuna izana hartu zuen (ETA).

Hauen helburua, Euskal gizartea bizirik zegoela transmititzea zen, nahiz eta Frankismoaren jazarpena jasan. Hasieran, sabotaiak baino ez zituzten egin. Baina, 1960tik aurrera polizia atxiloketekin hasi orduko, ekintza armatuei eman zieten hasiera.

Denbora pasa ahala taldeko hainbat buruzagi atzerrira alde egin ziren eta 1961ean, Donostian bi bandera espainiar erretzean, militante ugariren atxiloketa ekarri zuen. Horrela, barne antolaketa desegindurik gelditu zen.

60ko hamarkadan izandako hazkunde ikusgarriak, hainbat ondorio izan zituen: etorle kopuru handia eta ingurugiroaren kutsadura esaterako. Gainera, ekonomiaren liberalizazioak, gatazka sustatu zuen lurraldean.

Hurrengo urteetan greba ugari antolatu ziren. Hauetatik aurrera, langile mugimenduak, bere presentzia handitu zuen oposizio talde bezala.

Hamarkada honetan izandako grebek ez zuten gatazkaren amaiera ekarri, baizik eta hazkunde ekonomikoak sorturiko tentsioak handitu zuen.

Momentu honetan, ETA-k terrorismora hurbildu egin zen eta horren ondorioz barne gatazkak hasi ziren. Gainera hemendik aurrera, lehenengo hildakoak uzten dituzte. Ekintza odoltsu hauek, errepresioaren gorakada ekarriko zuten eta azkenean, erregimen frankistaren amaiera.

1970eko abenduan, Burgoseko judizioan, ETAko 16 kide epaitu zituzten eta horrek nazioarteko ospea eta erregimenaren aurka indarkeria erabiltzeko legitimazioa eman zion erakundeari.

ETAren ekintzarik ikusgarriena gobernuko presidentea zen, Luis Carrero Blanco almirantea hiltzea hain zuzen ere 1973ko abenduaren 20an, leherketa batean.

Ekintza honen ondoren, Arias Navarro izendatu zuten buru eta ETA-ren ekintza militar eta politikoak banatu ziren. Alde batetik, moderatuek bide politikoa hartu nahi zutelako, baina beste aldetik, erradikalek bide armatuarekin jarraitu nahi zuten. Banaketa horrek, ondorio garrantzitsuak izango zituen etorkizunean, esaterako Frankoren heriotza iritsi zen hurrengo urteetan.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s